Hoe herkent u een kapot expansievat?

Het patroon is herkenbaar. De druk loopt tijdens het stoken hard op, soms tot boven de 2,5 bar, er komt water uit de overstort en als de installatie afkoelt staat de meter onder de 1 bar. U vult bij, en een week later staat u er weer. Dat is het beeld van een expansievat dat zijn voordruk kwijt is of waarvan het membraan het heeft begeven. Het is een onderdeel van een paar tientjes materiaal dat jarenlang niemand opvalt, tot het op een avond in november een koud huis oplevert.

Wat het expansievat doet

Water zet uit als het warmer wordt. Een installatie die van vijftien naar zeventig graden gaat, heeft daar ruimte voor nodig, en die ruimte zit in het expansievat. In dat vat zit een rubber membraan met aan de ene kant cv-water en aan de andere kant lucht onder een ingestelde voordruk. Het membraan beweegt mee en vangt de uitzetting op.

Gaat dat membraan stuk of loopt de luchtdruk er in de loop van de jaren uit, dan is er niets meer dat de uitzetting opvangt. De druk loopt dan hard op zodra u stookt en het overstortventiel doet wat het moet doen: het laat water weg om de installatie te beschermen. Dat water komt niet meer terug, en daarom staat u koud te laag.

De symptomen op een rij

Let op deze vier. Ten eerste een druk die tijdens het stoken veel meer oploopt dan de halve bar die normaal is. Ten tweede een stand die na afkoelen onder de 1 bar zakt. Ten derde water bij het overstortventiel of in het putje eronder. Ten vierde een toestel dat op koude ochtenden blokkeert terwijl u pas een paar weken geleden heeft bijgevuld.

Twijfelt u, noteer dan twee weken lang elke ochtend en elke avond de stand. Loopt het verschil tussen koud en warm op tot meer dan ongeveer een bar, dan wijst dat naar het vat. Zakt de druk juist geleidelijk weg zonder dat hij warm oploopt, dan zit het eerder in een lek.

De test die u zelf kunt doen

Er is een simpele controle. Onder of naast het vat zit een autoventiel, hetzelfde ventiel als op een fietsband. Druk het bij een afgekoelde installatie kort in met een sleutelbaard of een pen. Komt er lucht uit, dan is het membraan nog heel. Komt er water uit, dan is het membraan kapot en moet het vat eruit.

Het meten en afstellen van de voordruk is een stap verder. Dat kan alleen als de installatie aan de waterkant drukloos is, anders meet u de waterdruk mee en leest u onzin af. Aftappen, afstellen en weer vullen is werk dat u beter kunt overlaten aan iemand die de installatie daarna ook weer netjes ontlucht en op druk brengt.

Bijpompen, vervangen of een vat erbij

Is het membraan heel en alleen de voordruk weggezakt, dan kan het vat opnieuw op druk worden gebracht. Dat is de goedkoopste uitkomst. Is het membraan stuk, dan is vervangen de enige weg; bijpompen heeft dan geen zin, want de lucht loopt via het gat gewoon in het water.

Soms is het vat gewoon te klein voor de installatie. Dat komt in Heemstede, Castricum en Noordwijk regelmatig voor: ruime, vaak vrijstaande woningen met lange leidinglengtes, een aanbouw of een souterrain aan dezelfde installatie en daardoor veel meer waterinhoud dan het standaardvat in de ketel aankan. Dan komt er een extra vat bij in plaats van een vervanging van hetzelfde formaat.

Waarom het bijna altijd in het najaar opvalt

In de zomer stookt u nauwelijks, dus zet het water nauwelijks uit en merkt u niets. De eerste week dat de verwarming echt aangaat, gaat de installatie in één keer van kamertemperatuur naar zeventig graden. Dat is het moment waarop een vat dat al twee jaar leeg staat zich meldt.

Dat is precies de week waarin iedereen tegelijk belt. Laat de voordruk daarom meenemen bij de onderhoudsbeurt en plan die beurt in het voorjaar of de zomer. Zit u al met het patroon van oplopen en wegzakken, dan is dat een storingsbezoek; dat start op 149 euro exclusief btw per bezoek, en wat een vervanging kost leggen wij voor voordat wij beginnen.

Kort samengevat

• Druk die warm hard oploopt en koud onder de 1 bar zakt, wijst op het expansievat.
• Water uit de overstort is een symptoom, geen storing van het ventiel zelf.
• Komt er water uit het autoventiel van het vat, dan is het membraan kapot.
• Voordruk meten kan alleen bij een drukloze installatie.
• Bij veel waterinhoud, zoals in ruime woningen in Heemstede, komt er soms een extra vat bij.
• Laat de voordruk meenemen tijdens de onderhoudsbeurt in het voorjaar.

Een expansievat is een klein onderdeel met grote gevolgen als het wordt overgeslagen. Het patroon is er ruim voordat het toestel stilvalt: eerst een druk die vreemd beweegt, dan een overstort die druppelt, pas daarna een koude woning. Noteer twee weken lang de standen en u weet vrijwel zeker aan welke kant u het moet zoeken voordat er iemand langskomt.